O Film Sahneleri Gerçek Oldu
Sarı tulumlu adamlar, hava kilitli kapılar, negatif basınçlı odalar... Eskiden sadece salgın filmlerinde gördüğümüz bu sahneler, COVID-19 ile hayatımızın gerçeği oldu. Bir virüsün laboratuvardan kaçma ihtimali (Lab Leak) bile, biyogüvenlik standartlarını (Biosafety) tarihin en sıkı seviyesine çekti.
Peki bir laboratuvarın ne kadar tehlikeli olduğunu nasıl anlarız? İşte burada devreye BSL (Biosafety Level) yani Biyogüvenlik Seviyeleri giriyor.
BSL-1: Temel Hijyen
Burası lise biyoloji laboratuvarı gibidir. Çalışılan mikroplar (bazı E.coli türleri gibi) sağlıklı yetişkinlerde hastalık yapmaz. Eldiven tak, önlük giy, iş bitince elini yıka. Açık tezgahta çalışabilirsin. Risk düşüktür.
BSL-2: Dikkatli Ol
Burada Grip virüsü, Salmonella veya Hepatit gibi 'hastalık yapan ama tedavisi olan' ajanlar vardır. Laboratuvarın kapısında biyotehlike işareti asılıdır. Giriş çıkışlar kontrollüdür. Aerosol (sıvı zerreciği) oluşturacak işlemler, özel kabinlerde (Biyogüvenlik Kabini) yapılır. Elini kolunu sallayarak giremezsin.
BSL-3: Ölümcül ve Havadan Bulaşan
İşler ciddileşiyor. Tüberküloz, COVID-19 kültürü, Sarı Humma... Solunum yoluyla bulaşan ve ölümcül olabilen hastalıklar buradadır. Laboratuvar binanın içinde izole bir alandadır. İçerideki hava dışarı sızmasın diye 'Negatif Basınç' uygulanır (Kapıyı açınca hava içeri girer, dışarı çıkmaz). Çalışanlar tam korumalı tulumlar ve özel maskeler giyer. Çıkışta bazen duş almak gerekir.
BSL-4: Dönüşü Olmayan Yol
Ebola, Marburg, Kırım-Kongo. Tedavisi yok, aşısı yok, bulaşırsa ölüm oranı çok yüksek. Burası uzay üssü gibidir. Çalışanlar, dışarıdan hortumla temiz hava beslenen, şişirilmiş pozitif basınçlı 'astronot kıyafetleri' giyer. Kıyafet delinse bile hava dışarı üfler, mikrop içeri giremez. Binadan çıkan her şey (hava, su, atık) defalarca sterilize edilir. Dünyada bu laboratuvarlardan sayılı miktarda vardır.
Güvenlik Kabini mi, Çeker Ocak mı?
Karıştırmayın. Çeker ocak sizi kimyasal gazdan korur. Biyogüvenlik kabini ise HEPA filtreleriyle sizi mikroptan, mikrobunuzu da dışarıdan korur. Yanlış kabin kullanımı, virüsü tüm odaya üfleyebilir!
