Tekstil Sektörünün Meslek Hastalığı: Bisinozis
Tekstil, Türkiye'nin lokomotif sektörlerinden biri olmakla birlikte, iş sağlığı açısından ciddi riskler barındırır. Özellikle pamuk, keten ve kenevir işleyen tesislerde ortaya çıkan organik tozlar, solunum yollarında geri dönüşsüz hasarlara yol açabilir. Bu hastalığın literatürdeki adı Bisinozis, halk arasındaki adı ise 'Pazartesi Hastalığı'dır.
Hafta sonu tatilinden dönen işçinin, pazartesi günü işe başladığında göğüs sıkışması ve nefes darlığı hissetmesiyle karakterizedir. Zamanla bu durum kronikleşir ve KOAH'a (Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı) dönüşür. İplik harman hallaç, tarak ve cer daireleri en riskli bölgelerdir.
Tozla Mücadele ve Havalandırma
Tekstil tozlarıyla mücadelede 'maske tak geç' yaklaşımı yetersizdir. Mühendislik önlemleri şarttır:
- Lokal Emiş Sistemleri: Tarak ve cer makinelerinin üzerindeki emiş davlumbazları sürekli çalışır durumda olmalı ve filtreleri (torba filtreler) düzenli temizlenmelidir.
- Genel Havalandırma: Ortamdaki hava değişim katsayısı, toz yükünü seyreltmek için yüksek tutulmalıdır.
- Nemlendirme: Ortam neminin belirli bir seviyede tutulması, tozun havada asılı kalmasını azaltır ve liflerin yere çökmesini sağlar.
Tekstilde Yangın Riski ve Önlemler
Pamuk lifleri (havlar) son derece yanıcıdır. Makinelerin motor kısımlarında, elektrik panolarında veya aydınlatma armatürlerinde biriken havlar, statik elektrik veya aşırı ısınma ile anında tutuşabilir.
Kritik Yangın Güvenlik Adımları:
- Sürekli Temizlik (Vakum): Makinelerin altı ve çevresi basınçlı hava ile değil, Ex-Proof vakumlu süpürgelerle temizlenmelidir. Basınçlı hava tozu havalandırır ve patlayıcı bir atmosfer yaratabilir.
- Elektrik Tesisatı: Panolar sızdırmaz (IP54 ve üzeri) olmalı, kablo geçişleri yangın durdurucu macunla kapatılmalıdır. Termal kamera ile düzenli pano kontrolü yapılmalıdır.
- Spark Algılama: Pnömatik taşıma kanalları içerisine 'Kıvılcım Algılama ve Söndürme Sistemleri' kurulmalıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Tekstil işçisi hangi maskeyi takmalı?
Pamuk tozu için en az FFP2 sınıfı, ventilli bir toz maskesi kullanılmalıdır. Ancak maske, mühendislik önlemlerinin (havalandırmanın) yerini tutmaz, sadece tamamlayıcıdır.
Bisinozis tedavisi var mı?
Kesin bir tedavisi yoktur. En etkili yöntem, maruziyetin kesilmesidir. Erken teşhis (SFT testleri ile) yapıldığında ve işçi tozsuz bölüme alındığında belirtiler geriler.
