Yerin Altında Yaşam Mücadelesi
Yeraltı kömür ve metal madenciliği, doğa koşullarıyla en sert mücadelenin verildiği alandır. Göçük riskinin yanı sıra, atmosferik tehlikeler (zehirli ve patlayıcı gazlar) madencilerin hayatını tehdit eder. Soma ve Ermenek gibi acı tecrübeler, gaz izleme sistemlerinin önemini bir kez daha ortaya koymuştur.
Kritik Gazlar ve Limit Değerler
Maden Yönetmeliği'ne göre ocak havasında sürekli takip edilmesi gereken parametreler:
- Metan (CH4): Kömür damarlarından sızar. %4-15 arasında patlayıcıdır (Grizu). %1 konsantrasyonda elektrikler kesilmeli, %2'de ocak terk edilmelidir.
- Karbonmonoksit (CO): Ocak yangınlarının habercisidir. 50 ppm sınırı aşıldığında maske takılmalıdır.
- Oksijen (O2): %19'un altına düşmemelidir.
- Hidrojen Sülfür (H2S): Çürük yumurta kokuludur, çok zehirlidir.
Merkezi Gaz İzleme Sistemi (Sensörler)
Yeraltı madenlerinde gaz ölçümü sadece el dedektörlerine bırakılamaz. Galerilere yerleştirilen sabit sensörler, verileri yerüstündeki kumanda merkezine anlık olarak iletmelidir. Bu sistem:
- Sesli ve ışıklı alarm vermelidir.
- Metan seviyesi kritik eşiği aştığında (Örn: %1) otomatik olarak o bölgenin elektriğini kesmelidir (Interlock sistemi).
- Sensörler her 3 ayda bir kalibre edilmelidir.
Oksijenli Ferdi Kurtarıcı (OFK) Maskeleri
Herhangi bir kaza, yangın veya patlama anında ortamdaki oksijen tükenebilir veya zehirli gazlar yayılabilir. Bu durumda madencinin hayatta kalmasını sağlayan tek donanım OFK'dır.
OFK Özellikleri:
- Bağımsız Sistem: Ortam havasını süzmez (filtreli değildir), kimyasal reaksiyonla (Potasyum Süperoksit) kullanıcıya temiz oksijen üretir.
- Süre: En az 30 dakika (kaçış yolu uzunluğuna göre artırılır) oksijen sağlamalıdır.
- Kullanım: Bele takılır, her vardiyada kontrol edilir. Darbe alıp almadığı üzerindeki göstergeden anlaşılır.
Sıkça Sorulan Sorular
OFK maskesi ile konuşulur mu?
Hayır. Maske takıldığında ağızlık dişlerin arasına sıkıştırılır ve burun mandalı takılır. Konuşmak için ağızlık çıkarılırsa zehirli gaz solunur ve ölümcül olabilir.
Hayat hattı (Life Line) nedir?
Görüş mesafesinin sıfıra indiği dumanlı ortamlarda, madencilerin çıkışı bulmasını sağlayan, üzerinde yön gösterici konik cisimler bulunan halattır. Koniklerin sivri ucu her zaman çıkışı gösterir.
