Tamirci mi, Elektrik Mühendisi mi?
Eskiden bir araba servisine girdiğinizde motor yağı kokusu ve anahtar sesleri duyardınız. Şimdi ise durum değişiyor. Elektrikli araçların (EV) yükselişiyle birlikte, servisler adeta birer trafo merkezine dönüşüyor. Kaputun altında artık sadece mekanik parçalar değil, dokunanı saniyesinde öldürebilecek 400 ile 800 Volt arası DC akım taşıyan bataryalar var.
Geleneksel 'çıraklıktan yetişme' usulü burada işlemez. Yanlış bir kabloya dokunmanın bedeli, parmak ucunda bir kesik değil, hayatınız olabilir.
Turuncu Kabloya Dokunma!
EV dünyasının evrensel bir dili vardır: Turuncu = Ölümcül Voltaj. Araçtaki tüm yüksek voltaj kabloları parlak turuncu renkle kaplıdır. Bu, teknisyene verilen 'Dur ve Düşün' uyarısıdır. Bu kablolara müdahale etmeden önce, aracın 'fişini çekmek' gerekir.
Prosedür: Enerjiyi Kes, Kilitle, Test Et
Bir EV üzerinde çalışmaya başlamadan önce 'De-Energization' (Enerjisizleştirme) prosedürü uygulanır:
- MSD'yi Çek: 'Manual Service Disconnect' adı verilen sigorta/şalter çekilir. Bu, batarya ile araç arasındaki köprüyü yıkar.
- Cebine Koy: Çekilen sigortayı teknisyen cebine koyar veya kutuya kilitleyip anahtarını alır (LOTO). Başkası yanlışlıkla takamasın diye.
- Ölçüm Yap: 'Enerjiyi kestim' demek yetmez. Kondansatörlerde kalan elektrik boşalmış mı? Özel ölçü aletiyle 'Sıfır Voltaj' doğrulanır.
Koruyucu Ekipmanlar Değişiyor
Mekanik eldivenlerin yerini, 1000V yalıtımlı (Class 0) elektrikçi eldivenleri alıyor. Bu eldivenler her kullanımdan önce şişirilerek delik kontrolü yapılmalı. Ayrıca yüzü olası bir 'Ark Parlaması'ndan (Arc Flash) korumak için vizör takılmalı. Kullanılan tornavida bile sapı yalıtımlı, VDE onaylı olmalı.
Kabus Senaryosu: Batarya Yangını
Lityum-iyon bataryalar darbe aldığında veya kısa devre yaptığında 'Termal Kaçak' (Thermal Runaway) moduna girer. Bu, zincirleme bir reaksiyondur ve durdurulması çok zordur. Batarya kendi oksijenini üreterek yanar. Servislerde bu tür yangınlar için özel yangın battaniyeleri ve hatta aracı içine daldırabilecekleri su havuzları bulunması gerekebilir.
