Yüksekte Çalışma: İnşaat Sektörünün En Kritik Riski
İnşaat sektörü, doğası gereği yüksek riskli iş kollarının başında gelir. İstatistiklere bakıldığında, şantiyelerdeki ölümlü iş kazalarının %40'ından fazlasının 'yüksekten düşme' kaynaklı olduğu görülmektedir. Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği, seviye farkı bulunan ve düşme sonucu yaralanma ihtimali olan her noktayı 'yüksekte çalışma' alanı olarak tanımlar. Bu tanım, 1 metre yüksekliğindeki bir platformdan, 200 metre yükseklikteki bir gökdelen cephesine kadar her yeri kapsar.
Öncelik Sırası: Toplu Koruma vs. Kişisel Koruma
Yasal mevzuat ve uluslararası İSG standartları (OSHA, NEBOSH), risk kontrol hiyerarşisine sıkı sıkıya bağlı kalınmasını emreder. Öncelik her zaman Toplu Koruma Önlemlerindedir:
- Güvenli korkuluklar ve tekmelikler,
- Güvenlik ağları (Safety Nets),
- Kapalı platformlar ve iskeleler.
Ancak bu önlemlerin teknik olarak uygulanamadığı veya yetersiz kaldığı durumlarda, Kişisel Koruyucu Donanım (KKD) kullanımı devreye girer. İşte bu noktada, doğru donanım seçimi hayat kurtarır.
Hayati Donanımlar ve TS EN Standartları
Piyasada 'emniyet kemeri' adıyla satılan her ürün, inşaat sahası için uygun değildir. 2026 denetim standartlarına göre aranan özellikler şunlardır:
1. Paraşüt Tipi Emniyet Kemeri (Tam Vücut Kuşamı) - TS EN 361
Eskiden kullanılan ve sadece bele takılan kemerler, düşme anında omurgaya ve iç organlara (karaciğer, dalak) ölümcül baskı uyguladığı için yasaklanmıştır. TS EN 361 standardına sahip paraşüt tipi kemerler, düşüş şokunu omuzlar, göğüs ve bacaklara (uyluk kemiği) dağıtarak vücudu korur.
Seçim Kriterleri:
- Ankraj Noktaları: Sırtta (Dorsal) ve göğüste (Sternal) D halkaları olmalıdır.
- Konfor Pedleri: Uzun süreli çalışmalarda kan dolaşımını engellememelidir.
- Toka Sistemi: Otomatik (Quick-Release) tokalar, acil durumda giyip çıkarmayı kolaylaştırır.
2. Şok Emici Lanyard - TS EN 355
Bir personelin 2 metreden düşmesi durumunda oluşan kinetik enerji, vücudun dayanabileceği sınır olan 6 kN (yaklaşık 600 kg kuvvet) değerini çok aşar. Standart bir halat, düşüşü durdursa bile ani duruş (kamçı etkisi) personelin boynunu kırabilir veya iç kanama yaratabilir.
Çözüm: TS EN 355 standardındaki şok emiciler, üzerlerindeki özel dikişlerin kademeli olarak yırtılmasıyla düşüş enerjisini sönümler ve vücuda iletilen kuvveti 6 kN altına indirir.
3. Geri Sarımlı Düşüş Durdurucular - TS EN 360
Araç emniyet kemeri mantığıyla çalışan bu sistemler, dikey merdiven tırmanışlarında veya geniş yatay düzlemlerde çalışana hareket özgürlüğü sağlar. Ani bir hızlanma (düşüş) algıladığında mekanizma milisaniyeler içinde kilitlenir ve düşüşü birkaç santimetrede durdurur.
Yaşam Hatları ve Ankrajlar (TS EN 795)
En iyi kemer bile, bağlandığı yer sağlam değilse işe yaramaz. Ankraj noktaları, en az 12 kN (yaklaşık 1.2 ton) yüke dayanabilmelidir. Çatılarda, kirişlerde ve köprülerde Yatay Yaşam Hatları, dikey merdivenlerde ise Dikey Yaşam Hatları (Raylı veya halatlı) kurularak personelin %100 bağlı kalması (Continuous Attachment) sağlanmalıdır.
Askı Travması ve Kurtarma Planı
Düşüş başarıyla durdurulsa bile tehlike bitmez. Emniyet kemerinde asılı kalan bir personelin bacaklarındaki kan dolaşımı, kemer baskısıyla durur. 10-15 dakika içinde kirli kan birikir ve 'Askı Travması' (Ortostatik İntolerans) sonucu bilinç kaybı ve ölüm gerçekleşebilir.
Bu nedenle, yüksekte çalışma yapılan her alanda yazılı bir Acil Durum ve Kurtarma Planı olmalı, askıdaki personeli 10 dakika içinde indirecek ekipman ve eğitimli personel hazır bulunmalıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Yüksekte çalışma eğitimi kaç saat olmalı?
Tehlikeli ve çok tehlikeli sınıftaki işlerde, 6331 sayılı kanun gereği çalışanlara 'Yüksekte Çalışma Eğitimi' verilmesi zorunludur. Bu eğitimler teorik ve uygulamalı (pratik) olarak verilmeli, genellikle en az 8-16 saat sürmelidir.
KKD'lerin ömrü ne kadardır?
Tekstil bazlı ürünlerin (kemer, halat) raf ömrü genellikle üretim tarihinden itibaren 5-10 yıldır (üreticiye göre değişir). Ancak her kullanımdan önce gözle kontrol edilmeli, bir düşüş yaşayan ekipman derhal kullanımdan kaldırılmalıdır.
