Kaynak Arkının Görünmeyen Yüzü: Optik Radyasyon
Kaynak işlemi, metalleri eritmek için çok yoğun bir ısı ve ışık enerjisi açığa çıkarır. Bu süreçte yayılan enerji, sadece gördüğümüz parlak ışıkla sınırlı değildir. Spektrumun her iki ucunda, insan gözünün algılayamadığı ancak biyolojik dokulara ciddi zarar veren iki tür radyasyon yayılır:
- Ultraviyole (UV) Işınlar: Güneş yanığına benzer etkiyi gözün kornea tabakasında yapar. Kısa süreli (birkaç saniyelik) maruziyet bile ağrılı 'Kaynak Alması'na yol açar.
- Kızılötesi (IR) Işınlar: Isı enerjisi taşır. Gözün lens tabakasını ısıtarak proteinlerin yapısını bozar ve zamanla katarakt oluşumuna neden olur (Mesleki katarakt).
Fotokeratit (Kaynak Alması) Nedir?
Halk arasında 'gözü kaynak alması' olarak bilinen durum, tıbbi adıyla Fotokeratit'tir. Gözün en dış tabakası olan korneada oluşan, kum varmış hissi veren, batma, sulanma, kızarıklık ve ışığa karşı aşırı hassasiyetle (fotofobi) seyreden akut bir yanıktır. Belirtiler genellikle maruziyetten 6-12 saat sonra başlar (gece uykudan uyandırır) ve 48 saat içinde iyileşir. Ancak sık tekrarlaması kalıcı görme bozukluklarına yol açabilir.
Doğru Kaynak Maskesi ve Filtre Seçimi (TS EN 169)
Gözleri korumanın tek yolu, yapılan işin niteliğine uygun filtreye sahip kaynak maskesi kullanmaktır. Cam koyuluk derecesi (DIN Numarası), kaynak yöntemine ve akım şiddetine (Amper) göre seçilmelidir. Yanlış seçim (çok açık veya çok koyu cam), hem gözü korumaz hem de iş kalitesini düşürür.
Filtre Seçim Rehberi (TS EN 169):
- Gaz Kaynağı ve Lehimleme: DIN 4 - DIN 6
- Elektrot Kaynağı (SMAW): Düşük amperde DIN 9, yüksek amperde DIN 11-12
- Gazaltı Kaynağı (MIG/MAG): Ark parlaklığı yüksektir. DIN 10 - DIN 13
- TIG Kaynağı: Çok yoğun UV yayar. DIN 11 - DIN 13
- Plazma Kesim: DIN 11 - DIN 13
Otomatik Kararan Maskeler (ADF)
Geleneksel maskelerin aksine, otomatik maskeler üzerindeki fotosensörler sayesinde ark başladığı anda (1/25.000 saniye gibi bir sürede) kararır. Kaynak bittiğinde tekrar şeffaflaşır. Bu teknoloji, kaynakçının maskeyi sürekli açıp kapatma ihtiyacını ortadan kaldırır, boyun fıtığı riskini azaltır ve iş verimliliğini artırır. Ayrıca maske kapalıyken elektrotu doğru noktaya konumlandırmayı kolaylaştırır.
Çevre Güvenliği: Kaynak Perdeleri
Atölye içinde kaynak yaparken sadece kaynakçı değil, o sırada yan taraftan geçen diğer çalışanlar, vinç operatörleri veya ziyaretçiler de risk altındadır. Yansıyan ışınlar bile (özellikle beyaz duvarlardan veya metal yüzeylerden) göz hasarı verebilir. Bu nedenle kaynak bölgeleri, UV ışınlarını süzen, alev geciktirici özelliğe sahip, şeffaf veya yarı şeffaf kaynak perdeleri (paravanlar) ile izole edilmelidir. Bu perdeler, dışarıdakilerin kaynakçıyı görmesini sağlar (güvenlik için) ancak zararlı ışınları bloke eder.
Sıkça Sorulan Sorular
Kaynak alması durumunda göze patates sürülür mü?
Hayır, bu çok yaygın ve yanlış bir uygulamadır. Patates veya limon sürmek enfeksiyon riskini artırır ve iyileşmeyi geciktirir. Yapılması gerekenler: Gözleri ovuşturmamak, soğuk kompres uygulamak, karanlık bir odada dinlenmek ve suni gözyaşı damlaları kullanmaktır. Ağrı çok şiddetliyse hekime başvurulmalıdır.
Kontakt lens ile kaynak yapılır mı?
Amerikan Kaynak Derneği (AWS) ve İSG otoritelerine göre, uygun kaynak maskesi kullanıldığı sürece kontakt lens takmak güvenlidir. Eski efsanelerin aksine, lensin göze yapışması gibi bir durum söz konusu değildir. Ancak yoğun dumanlı ortamlarda lens kirlenebilir ve rahatsızlık verebilir.
