Kimyasal Depolamada 'Görünmez' Riskler
Endüstriyel tesislerde, laboratuvarlarda ve depolarda yaşanan yangınların, patlamaların ve zehirli gaz sızıntılarının önemli bir kısmı, kimyasalların yanlış depolanmasından kaynaklanır. Birçok kimyasal madde, kendi başına kararlı ve güvenli görünse de, başka bir maddeyle temas ettiğinde şiddetli ve kontrol edilemez tepkimeler verebilir.
Örneğin; basit bir asit ile çamaşır suyu (sodyum hipoklorit) karıştığında ölümcül klor gazı açığa çıkar. Yanıcı bir solvent ile oksitleyici bir madde yan yana geldiğinde, en ufak bir kıvılcım devasa bir yangına dönüşür. Bu nedenle kimyasallar asla sadece alfabetik sıraya veya kullanım sıklığına göre dizilmemelidir.
Depolama Matrisi Nedir ve Nasıl Kullanılır?
Farklı tehlike sınıflarındaki kimyasalların bir arada depolanıp depolanamayacağını gösteren tablolara 'Depolama Matrisi' (Chemical Compatibility Matrix) denir. Bu matris, deponun planlanmasında temel rehberdir.
Temel Ayrıştırma Kuralları:
- Asitler ve Bazlar: Asla aynı rafta veya bitişik depolanmamalıdır. Karışmaları durumunda yüksek ısı (ekzotermik reaksiyon) açığa çıkar.
- Yanıcılar ve Oksitleyiciler: Bir arada depolanması en büyük risktir. Oksitleyiciler (örn: Hidrojen Peroksit, Nitratlar), yanıcı maddelerin tutuşma sıcaklığını düşürür ve yangını besleyerek söndürülmesini imkansız hale getirir. Ayrı bölmelerde (yangın duvarıyla ayrılmış) tutulmalıdır.
- Suyla Reaksiyona Girenler: Sodyum metalı, Potasyum gibi maddeler, nemden ve sulu söndürme sistemlerinden (sprinkler) tamamen izole edilmelidir.
Sızdırmazlık ve İkincil Kaplar (Taşma Havuzları)
Depolanan kimyasal kaplarının delinmesi, çatlaması, devrilmesi veya vanasının bozulması durumunda, dökülen sıvının çevreye yayılmasını, toprağa karışmasını ve diğer kimyasallara ulaşmasını engellemek için 'İkincil Kaplama' (Secondary Containment) zorunludur. Bunlara sahada genellikle taşma havuzu, sızdırmazlık tavası veya dökülme paleti denir.
Havuz Kapasitesi Hesabı (Yönetmeliklere Göre):
Taşma havuzunun hacmi, şu iki değerden hangisi büyükse ona eşit olmalıdır:
- Havuz üzerindeki en büyük kabın hacminin %110'u.
- Havuz üzerindeki toplam sıvı hacminin %25'i.
Örnek: Bir palette 4 adet 200 litrelik varil var.
1. Kriter: 200 x 1.1 = 220 Litre
2. Kriter: (4 x 200) x 0.25 = 200 Litre
Sonuç: Havuz en az 220 litre kapasiteli olmalıdır.
Güvenlik Bilgi Formu (GBF/MSDS) Yönetimi
Her kimyasalın Türkçe hazırlanmış, güncel (SEA Yönetmeliği'ne uygun) Güvenlik Bilgi Formu mutlaka temin edilmelidir. GBF'nin 7. Maddesi 'Depolama ve Elleçleme', 10. Maddesi ise 'Kararlılık ve Tepkime' hakkında hayati bilgiler içerir. Bu formlar dijital ortamda değil, depoda çalışanların kolayca ulaşabileceği bir dosyada fiziksel olarak da bulunmalıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Kimyasal depolarda havalandırma nasıl olmalı?
Kimyasal buharlarının (genellikle havadan ağırdır ve zemine çöker) birikmesini önlemek için hem tabandan hem de tavandan etkili bir havalandırma sağlanmalıdır. Yanıcı kimyasalların olduğu depolarda havalandırma fanları ve elektrik tesisatı mutlaka Ex-Proof (kıvılcım çıkarmaz) özellikte olmalıdır.
Depo zemininde hangi malzeme kullanılmalı?
Zemin, depolanan kimyasalların korozif etkisine dayanıklı, sızdırmaz ve kolay temizlenebilir (örn: aside dayanıklı epoksi kaplama) olmalıdır. Drenaj kanalları, yağmur suyu hattına veya şehir kanalizasyonuna doğrudan bağlanmamalı, özel toplama çukurlarında (kör kuyu) biriktirilerek bertaraf edilmelidir.
