KKD: Son Çare, Tam Koruma
İş sağlığı ve güvenliğinde temel prensip, tehlikeyi kaynağında yok etmek veya toplu koruma önlemleri almaktır. Ancak bu önlemlerin yetersiz kaldığı veya uygulanamadığı durumlarda Kişisel Koruyucu Donanım (KKD) devreye girer. KKD, çalışanla tehlike arasındaki son bariyerdir; başarısız olması durumunda kaza ve yaralanma kaçınılmazdır. Bu nedenle KKD seçimi maliyete göre değil, risk analizine ve standartlara göre yapılmalıdır.
CE İşareti ve Yasal Zorunluluk
Türkiye'de ve Avrupa Birliği'nde piyasaya sürülen tüm KKD'lerin, 'Kişisel Koruyucu Donanım Yönetmeliği'ne (EU 2016/425) uygun olması ve CE işareti taşıması zorunludur. CE işareti, ürünün temel sağlık ve güvenlik gereklerini karşıladığını gösterir. İşaretsiz ürünler 'güvensiz ürün' kabul edilir ve işyerlerinde kullanılamaz.
Risk Kategorileri ve Denetim Seviyeleri
Yönetmelik, korudukları riskin ciddiyetine göre KKD'leri 3 kategoriye ayırır. Her kategorinin denetim süreci farklıdır:
Kategori I: Basit Riskler
Kullanıcının riski zamanında fark edip tedbir alabileceği, sonucunda geri dönüşü olan hafif hasarların oluşabileceği durumlar.
- Örnek: Bahçıvan eldivenleri, güneş gözlükleri, yağmurluklar.
- Denetim: Üreticinin 'Uygunluk Beyanı' yeterlidir. Bağımsız test zorunluluğu yoktur.
Kategori II: Orta Riskler
Kategori I ve III dışında kalan, ciddi ancak ölümcül olmayan riskler.
- Örnek: Baretler, iş ayakkabıları, fosforlu yelekler, koruyucu gözlükler, kulaklıklar.
- Denetim: Bağımsız bir 'Onaylanmış Kuruluş' (Notified Body) tarafından ürünün tip incelemesi ve testi yapılmalıdır.
Kategori III: Ölümcül ve Kalıcı Riskler
Hayati tehlike veya kalıcı sağlık hasarı riski taşıyan, kullanıcının tehlikeyi ani olarak fark edemeyeceği durumlar.
- Örnek: Yüksekten düşmeyi önleyici kemerler, solunum maskeleri (toz/gaz), elektrikçi eldivenleri, kimyasal tulumlar, itfaiyeci kıyafetleri.
- Denetim: En sıkı kategoridir. Ürün tip testine ek olarak, üreticinin kalite güvence sistemi ve üretimi de Onaylanmış Kuruluş tarafından düzenli olarak denetlenir.
- İşaretleme Farkı: Kategori III ürünlerde CE işaretinin yanında 4 haneli bir sayı bulunur (Örn: CE 0123). Bu sayı, üretimi denetleyen kuruluşun kimlik kodudur. Bu kod yoksa o ürün yüksek riskli işlerde kullanılamaz.
Sıkça Sorulan Sorular
İş ayakkabısında S1, S2, S3 ne demektir?
Bunlar koruma seviyelerini belirtir (EN ISO 20345 Standardı):
- SB: Temel koruma (200 Joule dayanıklı burun).
- S1: SB + Antistatik + Şok emici topuk + Kapalı arka kısım.
- S2: S1 + Suya dirençli saya (üst deri).
- S3: S2 + Çelik/Kevlar ara taban (Tabandan çivi batmasına karşı). İnşaat sahalarında genellikle S3 zorunludur.
Kullanma kılavuzu Türkçe olmak zorunda mı?
Evet. Yönetmelik gereği, ülkemizde satılan her KKD'nin yanında, son kullanıcının anlayacağı dilde (Türkçe) hazırlanmış, bakım, saklama ve kullanım talimatlarını içeren bir kılavuz bulunmak zorundadır.
