Termal Konfor: Sıcaklıktan Daha Fazlası
Modern ofislerde en sık yaşanan tartışma konularından biri ortam sıcaklığıdır. Bir grup çalışan 'çok sıcak' diye şikayet ederken, diğer grup 'çok soğuk' diyerek klimayı kapattırmak ister. Bu durum, termal konforun sadece hava sıcaklığına bağlı olmadığının en büyük kanıtıdır.
Termal Konfor; insanın çevresiyle olan ısı alışverişinden memnun olma halidir. ASHRAE 55 ve ISO 7730 standartlarına göre, termal konforu etkileyen 6 temel parametre vardır. Bunlardan biri bile dengesizse konfor bozulur:
- Kişisel Faktörler: Aktivite Düzeyi (Metabolizma hızı - Met), Kıyafet Isı Direnci (Clo).
- Çevresel Faktörler: Hava Sıcaklığı, Radyan Isı (Yüzey sıcaklıkları), Hava Akım Hızı (Cereyan), Bağıl Nem.
Fanger Modeli ve Bilimsel Ölçüm
Termal konforu kişisel yargılardan ('Bana göre sıcak') çıkarıp bilimsel bir veriye dönüştürmek için Prof. P.O. Fanger'in geliştirdiği model kullanılır. Bu model iki temel indeks üretir:
1. PMV (Predicted Mean Vote - Tahmini Ortalama Oy)
Büyük bir grup insanın ortam koşulları hakkındaki hislerini tahmin eder. 7 noktalı bir skala kullanılır:
- +3: Çok Sıcak
- 0: Nötr (İdeal)
- -3: Çok Soğuk
Uluslararası standartlara göre, kabul edilebilir bir ofis ortamında (Kategori B) PMV değeri -0.5 ile +0.5 arasında olmalıdır.
2. PPD (Predicted Percentage of Dissatisfied - Tahmini Memnuniyetsizlik Yüzdesi)
Ortam koşullarından memnun olmayan (üşüyen veya terleyen) kişilerin yüzdesini verir. İstatistiksel olarak herkesi aynı anda memnun etmek imkansızdır. PMV değeri 0 (Mükemmel) olsa bile, kişisel metabolizma farklılıklarından dolayı insanların %5'i memnuniyetsiz olacaktır. Hedef, PPD oranını %10'un altında tutmaktır.
Verimlilik ve Sağlık Üzerindeki Etkiler
Termal konfor sadece bir lüks değil, üretim faktörüdür. Araştırmalar (Helsinki Teknoloji Üniversitesi, Lawrence Berkeley Lab), termal konforun sağlanmadığı ortamlarda (örneğin 30°C'lik veya 17°C'lik bir ofiste), çalışanların zihinsel performansının (odaklanma, analitik düşünme, klavye hızı) %15-20 oranında düştüğünü göstermektedir. Ayrıca;
- Aşırı Soğuk: Kas gerginliği, el becerisinde azalma, dikkat dağınıklığı.
- Aşırı Sıcak: Yorgunluk, rehavet, baş ağrısı, göz kuruluğu (düşük nem varsa).
İdeal Ofis Değerleri (ISO 7730)
Genel ofis çalışmaları (hafif oturarak yapılan iş) için önerilen konfor aralıkları:
- Kış Dönemi (1.0 Clo giyim): 20 - 24 °C
- Yaz Dönemi (0.5 Clo giyim): 23 - 26 °C
- Bağıl Nem: %40 - %60 arası (Virüs yayılımını ve statik elektriği önlemek için de idealdir).
- Hava Akım Hızı: 0.15 m/s'yi geçmemeli (Boyun tutulması ve cereyan hissi oluşmaması için).
Sıkça Sorulan Sorular
Radyan ısı nedir, neden önemlidir?
Havanın sıcaklığı değil, çevredeki yüzeylerin sıcaklığıdır. Örneğin, kışın büyük ve yalıtımsız bir cam kenarında oturan kişi, oda sıcaklığı 22°C olsa bile camdan vücuduna doğru olan ısı kaybı nedeniyle üşür (Soğuk duvar etkisi). Veya yazın güneş vuran bir perde, odayı ısıtmasa bile yakınındakini 'radyan ısı' ile rahatsız eder. İklimlendirme yapılırken yüzey sıcaklıkları da dikkate alınmalıdır.
