Kaldırma Operasyonlarında Güvenlik Zinciri
İnşaat, lojistik ve üretim tesislerinin omurgası olan kaldırma ve iletme ekipmanları (Kule vinçler, tavan vinçleri, forkliftler, mobil vinçler, platformlar), aynı zamanda en ağır ve maliyetli iş kazalarının yaşandığı araçlardır. Tonlarca ağırlığın havada asılı olduğu bir operasyonda, en ufak bir mekanik hata veya metal yorgunluğu felakete yol açabilir.
İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği gereği, standartlarda aksi belirtilmedikçe kaldırma araçları yılda en az 1 kez yetkili makine mühendisleri veya teknikerleri tarafından kontrol edilmelidir. (Not: İskeleler 6 ayda bir, kule vinçler her yer değişiminde kontrol edilir).
Yük Testi Prosedürleri: Statik ve Dinamik
Periyodik kontrol, sadece gözle bakmak değildir. Ekipmanın beyan edilen kapasiteyi güvenle taşıyıp taşıyamadığının fiziksel olarak test edilmesidir. Bu testler iki aşamalıdır:
1. Statik Yük Testi
Amaç, ekipmanın yapısal bütünlüğünü (şase, bom, kaynak yerleri, bağlantı cıvataları) ve hidrolik sızdırmazlığı test etmektir.
- Yük Miktarı: Beyan kapasitesinin 1.25 katı (Bazı standartlarda 1.5 katı).
- Uygulama: Yük yerden 10-20 cm kaldırılır ve en az 10 dakika askıda bekletilir.
- Gözlem: Bu sırada ekipmanda kalıcı deformasyon (sehim), çatlak, boya atması veya hidrolik silindirlerde kaçırma (yükün aşağı inmesi) olup olmadığı mikrometrik olarak ölçülür.
2. Dinamik Yük Testi
Amaç, ekipmanın mekanik aksamını, motor gücünü ve özellikle fren sistemlerini test etmektir.
- Yük Miktarı: Beyan kapasitesinin 1.1 katı.
- Uygulama: Ekipman yüklü haldeyken tüm hareket kabiliyetleri (kaldırma, indirme, yürütme, kedi hareketi, dönüş) boyunca çalıştırılır.
- Gözlem: Frenlerin yükü güvenle tutup tutmadığı, hareketlerde takılma, titreme veya anormal ses olup olmadığı incelenir.
Kritik Bileşen: Halat ve Kanca Muayenesi
Çelik halatlar vincin en çok yıpranan ve yorulan parçalarıdır. ISO 4309 standardına göre halat muayenesi yapılır. Halatın derhal değiştirilmesini gerektiren durumlar (Atma Kriterleri):
- Tel Kopmaları: Belirli bir uzunlukta (6x veya 30x çap) izin verilen sayıdan fazla tel kopuğu varsa.
- Korozyon: Halat yüzeyinde veya içinde aşırı paslanma, yağsızlık varsa.
- Deformasyon: Ezilme, sepetleşme (kuş kafesi), düğüm olma, kırma gibi yapısal bozulmalar.
- Çap Daralması: Halat çapında %10'dan fazla incelme (lif kopması veya iç korozyon işareti).
Kanca Muayenesi: Kanca ağız açıklığının %10'dan fazla artması (açılması), kancada çatlak olması veya emniyet mandalının bozuk olması, kancanın imha edilmesini gerektirir.
Sıkça Sorulan Sorular
Periyodik kontrol raporunda 'Kusurlu' yazarsa ne olur?
Raporda belirtilen eksiklikler 'Ağır Kusur' ise, eksiklikler giderilinceye kadar ekipman kullanımdan men edilmelidir. İşveren, ekipmanı çalıştırmayı durdurmalıdır. Eksikler giderildikten sonra tekrar kontrol yapılmalı ve 'Uygun' raporu alınmalıdır. Kusurlu ekipmanla çalışmaya devam etmek, olası bir kazada işvereni 'Bilinçli Taksir' ile karşı karşıya bırakır.
Forklift zincirleri ne zaman değişmeli?
Forklift çatallarını kaldıran yaprak zincirlerde zamanla uzama meydana gelir. Zincir mastarı ile yapılan ölçümde %3'ten fazla uzama tespit edilirse, zincirlerin kopma riski çok yüksektir ve takım olarak değiştirilmesi gerekir.
