Su ve Tozun Zarar Vereceği Alanlarda Yangın Güvenliği
Endüstriyel yangın güvenliğinde standart çözüm sudur (sprinkler sistemleri). Ancak bazı özel alanlar vardır ki, suyun kendisi yangından daha büyük zarara yol açabilir. Örneğin bir sunucu odasındaki (server room) yangını suyla söndürürseniz, yangın sönse bile tüm elektronik kartlar kısa devre yapar, veriler kaybolur ve milyonlarca dolarlık donanım çöp olur. Aynı şekilde tarihi eserler, kağıt arşivler, müzeler ve elektrik pano odaları için de su veya kimyasal toz uygun değildir.
Bu alanlarda 'Temiz Gazlı Söndürme Sistemleri' (Clean Agent Systems) kullanılır. Bu sistemler, yangını algıladığında gazı boşaltır, yangını saniyeler içinde söndürür ve geride hiçbir atık, tortu, koku veya ıslaklık bırakmaz. Operasyon kısa süre sonra devam edebilir.
FM200 (HFC-227ea) ve Novec 1230
Günümüzde en yaygın kullanılan, halon gazının yerini alan insan dostu gazlardır.
- Çalışma Prensibi: Fiziksel olarak ısıyı emerek (soğutarak) ve kimyasal olarak yanma zincirini moleküler düzeyde kırarak yangını söndürürler. Oksijeni azaltmazlar.
- İnsan Sağlığı: Tasarım konsantrasyonlarında (%7-9 civarı) insan sağlığına zararsızdır (NOAEL seviyesi yüksektir). İnsanların bulunduğu ofislerde, kontrol odalarında güvenle kullanılabilir.
- Hız: Boşalma süresi 10 saniyedir. Yangını daha başlangıç aşamasında, büyümeden bastırır.
- Çevresel Etki: FM200'ün küresel ısınma potansiyeli (GWP) vardır, bu nedenle Avrupa'da F-Gaz regülasyonu ile kullanımı kısıtlanmaktadır. Novec 1230 ise tamamen çevrecidir, atmosferde 5 günde yok olur.
Karbondioksit (CO2) Sistemleri
En eski ve en ucuz gazlı sistemdir ancak çok ciddi riskler içerir.
- Çalışma Prensibi: Ortamdaki oksijen seviyesini %21'den %15'in altına düşürerek yangını 'boğar'.
- İnsan Sağlığı (Ölümcül Risk): Yangını söndürmek için gereken konsantrasyon, insanları dakikalar içinde boğarak öldürür. Bu nedenle insanların bulunduğu alanlarda kullanımı yasaktır veya çok sıkı tedbirlere bağlıdır.
- Kullanım Alanı: İnsansız trafo merkezleri, jeneratör odaları, gemi makine daireleri, boya kabinleri.
Güvenlik Önlemleri
Özellikle CO2 sistemi kurulu bir alana bakım veya kontrol için girerken, sistem mutlaka anahtar üzerinden 'Bakım Moduna' (Manuel) alınmalıdır. Olası bir gaz boşalması öncesinde personelin kaçması için sesli/ışıklı sirenler ve sistemin devreye girmesini geciktiren (genellikle 30-60 saniye) pnömatik gecikme mekanizmaları bulunmalıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Gazlı sistem kapı açıkken çalışır mı?
Hayır. Gazlı sistemin etkili olabilmesi için odanın 'sızdırmaz' olması gerekir. Yangın algılandığında, gaz boşalmadan önce kapılar, pencereler ve havalandırma kanalları (damperler) otomatik olarak kapanmalıdır. Aksi takdirde gaz dışarı kaçar, konsantrasyon düşer ve yangın sönmez. Bu sızdırmazlık 'Door Fan Test' (Oda Sızdırmazlık Testi) ile doğrulanmalıdır.
FM200 tüpleri ne zaman doldurulur?
Sistem aktivasyonu (boşalma) olmadıkça tüpler boşalmaz. Ancak 6 ayda bir basınç kontrolü ve yılda bir seviye kontrolü (tartılarak veya seviye cihazıyla) yapılmalıdır. 10. yılda tüpler hidrostatik teste girmelidir.
